9
ĐIỀU Y HUẤN CÁCH NGÔN
1-
Phàm người học thuốc, tất phải hiểu
thấu lý luận đạo Nho, có thông lý luận đạo
Nho thì học thuốc mới dễ. Khi có thời giờ
nhàn rỗi, nên luôn luôn nghiên cứu các sách thuốc xưa
nay. Luôn luôn phát huy biến hóa, thu nhập được
vào Tâm, thấy rõ được ở mắt thì tự
nhiên ứng vào việc làm mà không phạm sai lầm.
2-
Được mời đi thăm bệnh : nên tùy
bệnh cần kíp hay không mà sắp đặt đi thăm
trước hay sau. Chớ nên vì giàu sang hoặc nghèo hèn mà
nơi đến trước chỗ tới sau hoặc
bốc thuốc lại phân biệt hơn kém khi lòng mình có
chỗ không thành thật, thì khó mong thu được
kết quả.
3-
Khi xem bệnh cho phụ nữ, góa phụ, ni cô... cần
phải có người nhà bên cạnh mới bước vào
phòng để thăm bệnh để tránh hết
sự nghi ngờ. Dù cho đến con hát, nhà thổ cũng
vậy, phải đứng đắn coi họ như con
nhà tử tế, không nên đùa cợt mà mang tiếng
bất chính, sẽ bị hậu quả về tà dâm.
4-
Phàm thầy thuốc nên nghĩ đến việc giúp
đỡ người, không nên tự ý cầu vui như
mang rượu lên núi, chơi bời ngắm cảnh,
vắng nhà chốc lát, lỡ có bệnh cấp cứu làm
cho người ta sốt ruột mong chờ, nguy hại
đến tính mạng con người. Vậy cần
biết nhiệm vụ mình là quan trọng như thế nào"
5-
Phàm gặp phải chứng bệnh nguy cấp, muốn
hết sức mình để cứu chữa, tuy đó là lòng
tốt, nhưng phải nói rõ cho gia đình người
bệnh biết trước rồi mới cho thuốc.
Lại có khi phải cho không cả thuốc, như thế
thì người ta sẽ biết cảm phục mình.
Nếu không khỏi bệnh cũng không có sự oán trách
và tự mình cũng không hổ thẹn.
6-
Phàm chuẩn bị thuốc thì nên mua giá cao để
được loại tốt. Theo sách Lôi Công để bào
chế và bảo quản thuốc cho cẩn Thận.
Hoặc theo đúng từng phương mà bào chế,
hoặc tùy bệnh mà gia giảm. Khi lập ra phương
mới, phải phỏng theo ý nghĩa của người
xưa, không nên tự lập ra những phương
bữa bãi để thử bệnh. Thuốc sắc và
thuốc tán nên có đủ. Thuốc hoàn và thuốc
đơn nên chế sẳn. Có như thế mới
ứng dụng được kịp thời, khi gặp
bệnh khỏi phải bó tay.
7-
Khi gặp bạn đồng nghiệp, cần khiêm
tốn, hòa nhã, giữ gìn thái độ kính cẩn, không
nên khinh nhờn. Người lớn tuổi hơn mình thì
kính trọng; người học giỏi thì coi như
bậc thầy, người kiêu ngạo thì mình nhân nhượng;
người kém mình thì dìu dắt họ. Giữ được
lòng đức hậu như thế, sẽ đem lại
nhiều hạnh phúc cho mình.
8-
Khi đến xem bệnh ở những nhà nghèo túng
hoặc những người mồ côi, góa bụa,
hiếm hoi, càng nên chăm sóc đặc biệt. Vì
những người giàu sang không lo không có người
chữa, còn người nghèo hèn thì không đủ
sức đón được thầy giỏi, vậy ta
để tâm 1 chút họ sẽ được sống 1
đời. Còn như những người con thảo,
vợ hiền, nghèo mà mắc bệnh, ngoài việc cho
thuốc, lại còn tùy sức mình chu cấp cho họ
nữa. Vì có thuốc mà không có ăn thì cũng vẫn
đi đến chỗ chết. Cần phải cho họ
được sống toàn diện mới đáng gọi
là nhân thuật. Còn những kẻ vì chơi bời phóng
đãng mà nghèo và mắc bệnh thì không đáng thương
tiếc lắm.
9-Khi
chữa cho ai khỏi bệnh rồi, chớ có mưu
cầu quà cáp vì những người nhận của người
khác cho thường hay sinh ra nể nang, huống chi đối
với những kẻ giàu sang, tính khí bất thường
mà mình cầu cạnh, thường hay bị khinh rẻ. Còn
việc tâng bốc cho người ta để cầu
lợi thường hay sinh chuyện. Cho nên nghề
thuốc là thanh cao, ta càng giữ khí tiết cho trong
sạch. Tôi xét lời dạy bảo của các bậc tiên
hiền về lòng tử tế và đức hàm dục, rèn
luyện cho mình rất chặt chẽ và đầy đủ.
Đạo làm thuốc là 1 nhân thuật chuyên bảo
vệ sinh mạng con người, phải lo cái lo của
người và vui cái vui của người, chỉ
lấy việc cứu sống mạng người làm
nhiệm vụ của mình, không nên cầu lợi, kể
công. Tuy không có sự báo ứng ngay nhưng để
lại âm đức về sau. Phương ngôn có câu :
"Ba đời làm thuốc có đức thì đời
sau con cháu tất có người làm nên khanh tướng"
đó phải chăng là do có công vun trồng từ trước
chăng" Thường thấy người làm thuốc,
hoặc nhân bệnh cha mẹ người ta ngặt nghèo
hoặc bắt bí người ta lúc đêm tối,
trời mưa, có bệnh nguy cấp : bệnh dễ
chữa bảo là khó chữa, bệnh khó bảo là không
trị được, giở lối quỷ quyệt đó
để thỏa mãn yêu cầu, rắp tâm như thế
là bất lương. Chữa cho nhà giàu thì tỏ tình
sốt sắng, mong được lợi nhiều,
chữa cho nhà nghèo thì ra ý lạnh nhạt, sống
chết mặc bay. Than ôi! Đem nhân thuật làm chước
dối lừa, đem lòng nhân đổi ra lòng mua bán, như
thế thì người sống trách móc, người
chết oán hờn không thể tha thứ được!".
Hải Thượng Lãn Ông