NGƯ TIỀU Y THUẬT VẤN ĐÁP

TRANG 8

Dẫn rằng : Ta dốc can thầy,
Nghe thầy phân giải lời này rất hay.

Thầy rằng : Trời đất xưa nay,
Khí vần vốn có đổi xay chính, tà.
2705- Xen h́nh hơi chính trôi ra,
Dưới là ngũ nhạc, trên là tam quang,
Nhờ hơi quang nhạc sáng đường,
Ở đời ngũ đế tam vương trị v́,
Ấy rằng khí vận thịnh th́,
2710- Ba giềng năm dạy trọn ngh́ nhân luân.
Đến khi vận ách thời truân,
Ghe keo chằm Sở tạm lần châu đông.
Nối ra năm bá, bảy hùng,
Đua tranh công lợi, lấp ḍng nghĩa nhân.
2715- Ấy rằng quang nhạc khí phân,
Thánh hiền dấu tối, di luân rối nùi.
Khiến nên mọi rợ dể duôi,
Tôi loàn, con giặc, phanh phui sự đời.
Hơi tà ngăn bủa khắp nơi,
2720- May c̣n hơi chính ở đời bao nhiêu,
Cho hay hơi chính chẳng nhiều,
Thời cùng mới thấy tiết nêu phẩm đề.
Ḱa như cái giản nước Tề,
Ba phen quan sử nối đề "thí vua".
2725- Cám vua nước Tấn vô cô,
Chính làm ng̣i viết Đồng hồ biên ra.
Làm cây chùy Bác Lăng Sa,
Trương Lương v́ chúa đánh xa Tần hoàng.
Làm cây cờ tiết Tô lang,
2730- Đất Nô đày đọa trải đàng gian nan.
Chính làm đầu lăo Nghiêm Nhan,
Thua thời chịu chém, chẳng hàng Trương Phi.
Chính làm máu nhuộm đế y,
Như ngươi Kê Thiệu cứu nguy chúa ḿnh.
2735- Chính làm cái lưỡi Cảo Khanh,
Thường Sơn chửi giặc, chịu h́nh cũng ưng,
Chính làm lỗ miệng Trương Tuần,
Tuy Dương mắng giặc tưng bừng đều kinh,
Gặp cơn Tam quốc chia giành,
2740- Chính làm cái măo Quản Ninh sạch ḿnh,
Gặp khi Bắc Ngụy tiếm danh,
Chính làm lời biểu Khổng Minh xuất Kỳ.
Hoặc làm chèo Tổ Địch đi,
Qua sông thề dẹp Yết Đê mọi loàn.
2745- Hoặc làm cái hốt họ Đoàn,
Đánh đầu kẻ hoạn mưu gian soán Đường,
Ấy đều hơi chính vấn vương,
Người làm oanh liệt một trường dấu ghi.
Đời suy người triết phù tŕ,
2750- Nên câu "thiên trụ địa duy" vững vàng.
Đến nay người triết xa đàng,
Dưới trời hơi chính cũng tan lần ṃn.
Thử xem trong cuộc nước non,
Bốn chia, năm xé, thon von dường nào.
2755- Nhảy ṿng phú quư lao xao,
Sớm tôi, tối chúa, ra vào gườm nhau.
Muôn dân ép ráo mỡ dầu,
Ngày trau khí giới, tháng xâu điện đài.
Thêm bầy gian nịnh chen vai,
2760- Gây nên mọi rợ từ ngoài lấn trong,
Đánh nhau thây bỏ đầy đồng,
Máu trôi đọng vũng, non sông nhơ h́nh,
Xừng xừng giành đất, giành thành,
Ngựa xe rần rộ, bụi binh tối trời,
2765- Mây sầu gió thảm đ̣i nơi,
Sấm đông, tuyết hạ, khác đời trung nguyên,
Ấy rằng quang nhạc khí hôn,
Năm giềng ba mối rối dồn như tơ.
Dù sinh Y Phó đời giờ,
2770- E khi cày ruộng cuốc bờ mà thôi.
Huống ta là kẻ không ngôi,
Tài chi lạy cúi làm tôi nước loàn ?
Đă cam chút phận dở dang,
"Trí quân" hai chữ mơ màng năm canh.
2775- Đă cam lỗi với thương sinh,
"Trạch dân"hai chữ luống doanh ở ḷng.
Lại cam thẹn với non sông,
"Cứu thời" hai chữ luống trông thuở nào.
Nói ra thời nước mắt trào,
2780- Tấm ḷng ưu thế biết bao giờ rồi.
Thời trời đă vậy, thôi thôi nào cầu.
Thà cho trước mắt mù mù,
Chẳng thà ngồi ngó kẻ thù quân thân.
2785- Thà cho trước mắt vô nhân,
Chẳng thà ngồi ngó sinh dân nghiêng nghèo,
Thà cho trước mắt vắng hiu,
Chẳng thà thấy cảnh trời chiều phân xâm.
Thà cho trước mắt tối ngầm,
2790- Chẳng thà thấy đất lục trầm can qua.
Dù đui mà giữ đạo nhà,
C̣n hơn có mắt ông cha chẳng thờ,
Dù đui mà khỏi danh nhơ,
C̣n hơn có mắt ăn nhơ tanh ŕnh.
2795- Dù đui mà đặng trọn ḿnh,
C̣n hơn có mắt đổi h́nh tóc râu.
Sáng chi theo thói chiên cầu,
Dọc ngang chẳng đoái trên đầu có ai.
Sáng chi đắm sắc, tham tài,
2800- Lung ḷng nhân dục, chuốc tai họa trời
Sáng chi dua nịnh theo đời,
Nay vinh, mai nhục, mang lời thị phi.
Sáng chi nhân nghĩa bỏ đi,
Thảo ngay chẳng biết, lỗi ngh́ thiên luân,
2805- Thấy rồi muôn việc trong trần,
Xin c̣n hai chữ "tâm thần" ở ta.
Nguyện cùng tạo hóa lại qua,
Làm xe, làm đạn, phận già thảnh thơi.
Kêu trâu, kêu ngựa mặc người,
2810- Cánh trùng, gan chuột, theo trời phú cho.

Nói rồi Đạo Dẫn dặn ḍ,
Anh em ai nấy chớ cho lậu t́nh,
Nhân Sư dù đặng an ḿnh,
Bọn ta lui tới sử kinh nhờ thầy.

2815- Ngư rằng: Xin hỏi bạn thầy,
Thanh Phong, Minh Nguyệt, lối này ở đâu ?
Hai ông là bạn đồng du,
Cớ sao nỡ để mắt mù Nhân Sư ?

Dẫn rằng : Việc ấy hữu từ,
2820- Hai ông bạn cũng vô như chi hà !
Hai ông thường nói cùng ta,
Khen rằng thầy ấy thật là triết nhân.
Như thầy chẳng những bảo thân,
Lại hay bảo đạo mười phân vững vàng.
2825- Thánh xưa lời dạy rơ ràng,
"Nước an làm trí, nước loàn làm ngu",
Từ xưa có kẻ cạo đầu,
Giả câm, giả dại, lánh xâu nước loàn,
Vả nay trời bước gian nan,
2830- Thà không mắt thấy, khỏi mang dạ sầu,
Hoa Di măo dép lộn nhầu,
Mấy ai giữ phép Xuân Thu đặng rồi,
Chớ khinh mang tật đui ngồi,
Trời c̣n hơi chính gởi đôi mắt thầy,
2835- Sau trời thúc quư tan mây,
Sông trong, biển lặng, mắt thầy sáng ra.
Khuyên ngươi ḷng chớ sai ngoa,
Coi lời thơ tặng thầy ta hẳn ḥi.

Thấy hai ông ấy tặng thơ,
2840- Ḷng ta thêm kính Nhân Sư muôn phần.
Nhớ xưa đức Khổng thánh nhân,
Kính ông Sư Miện vân vân chiếu, thềm.
Ấy là đạo vị khá xem
Học theo ư thánh, để chiêm nghiệm ḷng.
2845- Chu công làm sách Bân phong,
Trao người tối mắt dạy ḷng Thành vương.
Làm thầy chẳng những một vương,
Trăm vua đều dụng vào đường Nhạc sư.
Xưa cho làm chức Nhạc sư,
2850- Gọi người tối mắt, ít hư tấm ḷng.
Thi rằng "mông tẩu tấu công",
Khen hay nghe nhạc, thực ṛng thẩm âm.
Cho hay hai chữ "đạo tâm",
Người đui lặng giữ, ít lầm lỗi chi.
2855- Thánh hiền xưa cũng kiêng v́,
Nay bầy ngu xuẩn thấy khi, chê cười.

Tiều rằng : C̣n ức việc đời,
Nghe hai ông biết số trời trước sau.
Trăm năm muốn rơ việc sau,
2860- Xin đi tới chỗ lạy cầu dạy ta.
Một là thăm bệnh thầy ta,
Một là hỏi chuyện nước nhà căn duyên.
Chẳng hay người ở U Yên,
Thuở nào đặng thấy Trung Nguyên chúa ḿnh.

2865- Dẫn rằng : Chuyện ấy minh minh,
Ta từng trước hỏi sự t́nh U Yên.
Hai ông thật đấng thần tiên,
Máy trời chẳng lậu xuống miền nhân gian.
Hai ông chẳng khứng nói bàn,
2870- Cho bài thơ sấm chỉ đàng kín sâu.
Dạy ta để nghiệm ngày sau,
U Yên chuyện ở tám câu năm vần.

Ư trong thơ sấm sâu xa,
Ta từng phân giải chẳng ra lẽ ǵ.
2875- Xưa nay lẽ có thịnh suy,
Gặp sao chịu vậy, hỏi chi sự đời.
Ta nghe quân tử vui trời,
Chỗ lo chẳng vượt khỏi nơi ngôi ḿnh.
Dù c̣n ḷng chính làm lành,
2880- Lựa là phải hỏi tiền tŕnh mà chi ?
Hai người muốn học Nhân Sư,
Đợi thầy trở lại Đan Kỳ sẽ hay.
Nợ con, nợ vợ c̣n vay,
Thần tiên người ấy, e nay khó t́m.

Ngư rằng :Chí dốc đi t́m,
Nho thầy dạy vẽ trọn niềm y tông.
Hay đâu việc học rồng rồng,
C̣n ngoài cung bích luống trông ngỡ ngàng,
Trót đà nhờ bạn chỉ đàng,
2890- Đi chưa tột chỗ e mang tiếng cười.
Phép y trước đă trao lời,
Chưa hay tay thước đón nơi thiên nào ?

Dẫn rằng : Thầy đă có trao,
Phép dùng thuốc ấy dón vào hai thiên.
2895- Một bài Tiêu bản luận biên,
Một bài Tạp trị phú truyền cho ta.
Để ḷng bữa bữa ngâm nga,
Thuộc hai bài ấy; đủ ra làm thầy.

Môn rằng: Nghề thuốc rộng đưởng,
2900- Trước nêu các phép khuyên chàng chớ quên.
Dùng thời tông biến làm trên,
Chẳng nên chấp nhất, chẳng nên hiếu kỳ.
Cũng đừng cầu tốc làm chi,
Mau thời sớn sác lỗi ngh́ âm dương.
2905- Năm mùi thuốc có âm dương,
Dùng bằng lỗi thứ, lập phương nào lành.
Ví như ông tướng dùng binh.
Binh không kỷ luật, trao ḿnh giặc đâm.
Ngàn xưa một đám Y lâm,
2910- Phép ḷng hay nhóm, nào lầm lỗi chi.
Dón vào hai chữ "bất khi",
Khí thời chẳng trọn y quy ở ḿnh,
Học rồi phải tính có hành,
Làm đừng nhút nhát mà danh chẳng tṛn,
2915- Thánh y dạy chỗ muốn c̣n,
Mật to, ḷng nhỏ, trí tṛn, nết vuông.
Hỡi ôi, sách thuốc luông tuồng,
Chữ "y", chữ"ư", tiếng luôn trắc b́nh.
Y là ư vậy, cho ḿnh,
2920- Gẫm qua xét lại nghĩa Kinh mới tường.
Tuy rằng y bất chấp phương,
Gốc nhờ phương ấy dọn đường trổ ra,
Chữ rằng: Khử, thủ, giảm, gia,
Hợp, xuyên, trích, biến, ở ta vận dùng.

2925- Dẫn rằng : Chuyện nói đă xong,
Ta xin trở lại, thưa cùng nhân sư.

Cùng nhau làm lễ từ quy,
"Họ Bào, họ Mộng, đều tuỳ Nhập Môn.
Ngư, Tiều qua chỗ Nhập Môn,
2930- Riêng làm lễ tạ, bôn chôn tính về.

Tiều rằng : Nay phải trở về,
Việc nhà c̣n vợ rề rề chưa xong,
Nghiệp y c̣n chỗ chưa thông,
Xin sau thong thả học cùng sư huynh,

2935- Môn rằng: Ta vốn hậu sinh,
Nhớ ơn người trước tỏ t́nh kẻ sau,
Sách y lắm chỗ kín sâu,
Trước sau trọn đạo phải âu học thầy.
Muốn nên tài đức vượt bầy,
2940- Xưa nay ai có bỏ thầy mà hay.
Hai người phải gắng công dày,
Theo thầy mới đặng tài hay đức tuyền.
Có câu "y bát chân truyền",
Đặng nghe chước bí thánh hiền mới hay.
2945- Chớ e đui mắt tật này,
Việc trong giáo quán khó đầy công phu.
Chớ rằng "hạt luyện manh tu.
Rừng văn biển học che mù khôn trông".
Có trời thầm dụ trong ḷng,
2950- Tuy ngồi một chỗ suốt thông trăm đời.
Nho, y, lư, bốc, đạo đời,
Mấy mươi pho sách đều nơi bụng thầy,
Ta từng đứng cửa chầy ngày,
Ngưỡng xem khí tượng so tày Thái San.
2955- Lời ngay cặn kẽ khuyên chàng,
Trước sau chẳng khá lỗi đàng sư sinh.
Ta, ngươi kết nghĩa đệ huynh,
Tới lui một cửa học hành thêm xuê,

Ngư, Tiều vâng dạy ra về,
2960- Nhập Môn đưa khỏi Liễu Khê một hồi.
Chỉ đường rồi mới trở lui,
Bâng khuâng phần hữu, ngậm ngùi phần sư,
Ngư,Tiều cất gánh chẳng đi,
Cùng nhau than thở, một khi nói cười,

2965- Tiều rằng : Ta trước nhờ ngươi,
Đem đường nay đặng làm người y khoa.
Những ngày e lụn tháng qua,
Học hành mạnh lăng chẳng ra vẻ ǵ.
Những e tơi nón bỏ đi,
2970- Búa ŕu mục cán, lấy chi cứu bần.
Hay đâu trời đă định phần.
Chẳng đành cho sĩ tấm thân nhọc nhằn
Xuất gia chưa trọn hai trăng,
Đem danh rừng củi đổi rằng rừng y.
2975- Khỏi nơi gai góc kéo tŕ,
Hươu nai, khỉ độc c̣n ǵ dễ ngươi.
Của trong rừng núi giúp người,
Hai vai gánh vác khô tươi đă nhiều,
Nay xin cổi lốt lăo tiều,
2980- Làm ông thầy thuốc tiêu diêu cứu đời.

Ngư rằng : Ta bởi có ngươi,
Gắng công cũng đặng làm người tri y.
Bấy lâu thương lũ tiểu nhi,
Ch́u ḷn theo kẻ dung y tơi đầu.
2985- Tưởng là đạo thuốc thâm u,
Hay đâu y cũng trong nho một nghề.
Đă nên chài lưới dẹp nghề,
Khỏi lo tôm cá chở về chợ tan.
Tha cho loài thủy tộc an,
2990- Long vương nào giận quăng bàn thầy Viên.
Từ đây sóng gió xa thuyền,
Khỏi nơi lặn lội, lên miền sạch thơm.
Đặng theo sâm quế mùi thơm,
Dù cho bữa cháo bữa cơm cũng đành.
2995- Nguyện làm một kẻ y sinh,
Lấy câu âm chất đổi danh lăo chài.